Democratie en bedrog /wetenschappelijk kantoor

Noam Chomsky over de SP

Men beseft zich vaak niet hoe fundamenteel en diepgeworteld de verachting en de angst voor democratie is in de politieke cultuur. Toen de SP na de verkiezingen het aantal dissidenten zag groeien verklaarde zij dat "het conflict" het gevolg was van de "juist bijzonder democratische" partijcultuur en dat het slechts om enkele "teleurgestelde mensen" ging. Deze vermeende overdaad aan democratie vormde blijkbaar een bedreiging voor de ongehinderde heerschappij van de SP-elite - voor datgene wat in hun politieke theologie 'democratie' wordt genoemd. Het is het probleem van de bestuursklasse die probeert haar eigen zaken te regelen, door zeggenschap te verkrijgen over haar campagnes en haar politieke eisen door te drukken. In reactie daarop stelt de SP een scholingsteam samen die de leden tot in huis toe een lesje met indoctrinatie, propaganda en partijdiscipline gaat leren, en heeft zij bepaald dat deelname aan deze 'scholing' verplicht is.

Enigszins overdreven zou je kunnen stellen dat bij totalitaire partijen de top de lijn bepaalt die gevolgd moet worden en iedereen moet zich daar aan aanpassen. Democratische partijen functioneren anders. De ‘lijn’ wordt daar nooit als zodanig afgekondigd, eerder tussen de regels vermeld. Het handelt daar om een soort “hersenspoeling in vrijheid”. En zelfs de ‘geëmotioneerde’ debatten bij de de SP spelen zich af binnen de kaders van de impliciet overeengekomen parameters, die veel punten van conflict aan de leiband houden.

De heersende mening is dat de democratie niet in het gedrang komt wanneer het systeem voor informatievoorziening (zie Tribune & ontslag hoofdredactrice) door alleen de partij beheerst wordt: sterker nog, dat is de essentie van de democratie. Edward Bernays, een vooraanstaand persoon uit de public relationssector, brengt dat zo onder woorden: "de essentie van het democratisch proces" is "de vrijheid om te overtuigen en te suggereren", of zoals hij het noemt "het construeren van instemming": manufacturing consent, het creëren van draagvlak. Wanneer die vrijheid om te overtuigen toevallig rust in slechts enkele handen, dan moeten we volgens de SP accepteren dat dat inherent aan een vrije partij is. Het is een moderne methode van indoctrinatie en afstomping die is ontworpen om het te vrijgevochten lid, dat volgens Meulenbelt wil "lullen maar niet poetsen", te veranderen in een SP-er die "loyaal" is aan de partijstructuur. Dit is vergelijkbaar met het werk dat de volgelingen van de Moon-sekte en christelijke evangelisten verrichten om te verhinderen dat de boeren in Latijns-Amerika zich organiseren en dat de kerk opkomt voor de armen. Hierin worden zij bijgestaan door inlichtingendiensten en de daarmee nauw verbonden internationale ultra-rechtse organisaties.

Bernays gaf in een pr-handboek uit 1928 precies aan waar het om gaat: "De bewuste en intelligente manipulatie van de gewoonten en denkbeelden van de massa is een belangrijk onderdeel van een democratische samenleving. (...) De intelligente minderheid moet continu en systematisch gebruik maken van propaganda."

Als het om verantwoordelijkheid gaat, moet er onderscheid worden gemaakt tussen twee politieke groepen, stelt Walter Lippmann. Ten eerste is er de verantwoordelijkheid van de gespecialiseerde klasse, de 'insiders', de 'verantwoordelijke mensen', zij die toegang hebben tot informatie en beschikken over inzichten. In het ideale geval hebben zij een speciale (interne) opleiding gevolgd voor een openbare functie, en zich de richtlijnen voor het oplossen van maatschappelijke problemen eigen gemaakt; "Voor zover deze richtlijnen nauwkeurig en objectief bepaald kunnen worden, wordt politieke besluitvorming feitelijk in verband gebracht met de belangen van mensen." De "mensen met een openbare functie" moeten verder "het voortouw nemen in de opinievorming" en zorgen dat er "een deugdelijke publieke opinie tot stand komt. (...) Zij sturen, zij beheren, zij regelen" - de folderaars en soepkartrekkers zijn niet in staat om "de essentie van de problemen te bevatten." De voor het regeren noodzakelijke richtlijnen zijn het bevredigen van materiële en culturele noden, en niet het "zelfzuchtig eigenbelang dat op toevallige wijze de aandacht opeist van de mensen." Wanneer ze zich eenmaal de richtlijnen voor interne besluitvorming eigen hebben eigen gemaakt, zal de gespecialiseerde klasse (fractie, bestuur, raad), afgeschermd van dissidente bemoeizucht, het algemene belang dienen - middels een web van mystificaties gesponnen door de SP masterminds en dat ook wel 'het partijbelang' wordt genoemd.

En dan is er de verantwoordelijkheid van de leden, de folderaars. "De taak van het volk", zoals Lippmann dat noemt, is een stuk bescheidener. Het is niet aan de leden om "een oordeel te geven over de intrinsieke waarde" van een bepaalde kwestie, noch om een analyse of een oplossing te geven, maar louter om zo nu en dan "haar macht ter beschikking te stellen" aan de ene of de andere groep "verantwoordelijke mensen." De folderklasse "denkt niet logisch, onderzoekt niet, vindt niet uit, overtuigt niet, komt niet tot akkoorden en regelt niet." Nee, zij zijn enkel uitvoerders. Nadat het zich op oppervlakkige wijze op de hoogte heeft gesteld, "mag het zich ter ondersteuning aansluiten bij een persoon die in een positie verkeert om leiding te geven". Om deze reden moeten de leden "in het gareel gehouden worden."

Het is zonneklaar dat er achter de voorstellen van Lippmann en anderen, een verzwegen aanname zit: namelijk dat de gespecialiseerde leden de gelegenheid krijgen om het maatschappelijk leven te bestieren op voorwaarde dat ze zich onderwerpen aan degenen met de werkelijke macht, de partij-elite. Die buigt zich geregeld over onwetendheid en de domheid van de massa met behulp van publicaties uit het 'wetenschappelijk bureau' van de SP. De SP-elite mag niet toegeven aan democratische dogma's, zoals het dogma dat de leden zelf het beste weten wat belangrijk voor hen is. Dat weten ze namelijk niet, en daarom moeten zij ze leiden voor hun eigen bestwil. Dezelfde principes vindt men terug in het bedrijfsleven.

Een goed functionerend indoctrinatiesysteem heeft een veelheid aan taken, waarvan sommige nogal complex zijn. Een van de doelwitten is het domme en onwetende massa. De mensen moeten dom en onwetend gehouden worden door ze af te leiden, te marginaliseren, te isoleren en aan het lijntje te houden, door middel van krachtige oversimplificaties, zoals bijvoorbeeld "de SP is de meest democratische partij van Nederland" en "vrijheid van meningsuiting is het allerhoogste goed". In het ideale geval lezen alle leden alleen de SP publicaties en websites, en laten zich verder vermaken met pep-talk, boe-geroep, grappige filmpjes, spelletjes, cartoons en andere trivia. Het gepeupel is het eigenlijke doel van deze media en van een partijsysteem dat is gericht op gehoorzaamheid en op het aanleren van de noodzakelijke vaardigheden, waaronder de vaardigheid om zo nu en dan de partijleuzen na te roepen.

Om van onderworpenheid een betrouwbare gewoonte te maken, moeten de leden zich in elk domein van de samenleving verankeren. Ze moeten uitvoerder zijn, geen deelnemer. De folderklasse moet zowel de consument van de SP-ideologie zijn als het product ervan.

Het indoctrinatieprobleem ligt wat anders voor degenen van wie verwacht wordt dat ze zich bezighouden met serieuze besluitvorming en beleid: voor hen die hun steentje bijdragen aan de publieke meningsvorming. Zij moeten de normen en waarden van het systeem internaliseren en de noodzakelijke illusies delen die het hen mogelijk maken te functioneren in het belang van de SP-elite en hun macht - op zijn minst moeten zij cynisch genoeg zijn om te doen alsof, een kunst die niet iedereen zich eigen kan maken.

Zodra een organisatie meer vrijheid en verscheidenheid kent, wordt het moeilijker om meningen op te leggen en wordt het ontwarren van de mechanismen van indoctrinatie een grotere uitdaging. De SP-cultuur zal daarom altijd proberen de interne problemen toe te schrijven aan het onvermogen van en misbruik door andere leden. Als dissidenten het dictatoriale regime in de partij aan het licht brengen, dan wordt de aandacht gericht op de gebreken en specifieke problemen van deze leden en hun sociale wanorde - niet naar die van de partij. Echter zij die de daden van officiële vijanden ("zakkenvullers", "baantjesjagers", de media, de PvdA)) aan het daglicht brengen, worden als helden vereerd (bijv. Marcel van Dam, voorheen "zakkenvuller"); wie de veel belangrijkere taak op zich neemt om de eigen partij een spiegel voor te houden kan rekenen op een geheel andere behandeling. George Orwell is beroemd vanwege Animal Farm en 1984, twee boeken die zich richten op de officiële vijand. Als hij de interessantere en belangrijkere vraag naar thought control in betrekkelijk vrije en democratische structuren had aangesneden, zou men dat niet gewaardeerd hebben en zou hij zijn geconfronteerd met afkeuring of smaad. Het ontkennen van wie de werkelijke macht bezit is de essentie van het bedrog. In plaats daarvan krijgen de leden en het electoraat de 'noodzakelijke illusies' voorgeschoteld.

De SP-democratie kent een zekere spanning als het gaat om de exacte locatie van de macht: in principe regeren de leden, maar de werkelijke macht bevindt zich grotendeels in een paar handen. Een manier om de spanning te verminderen is om andersdenkenden uit het blikveld te verwijderen.

Zelfs als er discussies ontstaan binnen de partij, zorgt de concentratie van macht ervoor dat deze niet bepaalde grenzen te buiten gaat. Scherp gesteld, zolang de partijtop niet tevreden is, zal de hele partij lijden, aangezien zij het voor het zeggen hebben; zij bepalen welke acties er gevoerd worden en welke kruimels overblijven voor de leden. Voor de leden is dus het devies ervoor te zorgen dat de leiding tevreden blijft, anders moeten ze de kruimels ontberen. Deze belangrijke factor, in combinatie met de controle over de gespecialiseerde klasse, beperkt de macht van de leden aanzienlijk.

De strijd voor de vrijheid van meningsuiting is een interessant en zeer belangrijk geval omdat deze de kern vormt van een hele reeks vrijheden en rechten. De belangrijke vraag in de moderne tijd is wanneer, als dat al is toegestaan, de partijtop mag ingrijpen om hetgeen gecommuniceerd wordt te verbieden. Een belangrijk thema is opruiende smaad, de suggestie dat een verbale aanval op de partij een misdrijf zou kunnen zijn. Een partij die voorschriften tolereert tegen smaad is niet vrij, wat haar andere deugden ook mogen wezen. In het laat 17de eeuwse Engeland werden mannen gecastreerd, opengereten, gevierendeeld en onthoofd voor deze misdaad. In de 18de eeuw was het de algemene overtuiging dat de gevestigde macht zich alleen in stand kon houden door het tot zwijgen brengen van subversieve discussies, en dat "iedere denkbeeldige of daadwerkelijke bedreiging van de goede naam van de regering" met geweld moest worden tegengehouden (Leonard Levy). "Gewone mensen moeten niet hun meerderen gaan beoordelen..." want, "dit zou iedere regering onmogelijk maken," schreef een redacteur (Van Heijningen: "Dat egoïstische, die assertieve houding, dat mag wel wat worden ingetoomd"). Dat een uitspraak waar is wordt door de partij niet geaccepteerd als verdediging: ware beschuldigingen zijn zelfs misdadiger dan onware beschuldigingen, omdat ze de partij nog meer in opspraak brengen. Onware en belachelijke beschuldigingen zijn geen enkel probleem, die zijn dan ook wel te lezen op SP weblogs. 'Kijk maar, wij censureren niet!' Het electoraat moet echter beschermd worden tegen de onredelijke critici die ongewenste waarheden onthullen.

Het recht op vrije meningsuiting is zinledig als het alleen geldt of verdedigd wordt voor meningen die de SP goedkeurt. Maar juist wanneer het om dissidente meningen gaat, die lijnrecht indruisen tegen de eigen overtuiging, moet dat recht feller dan ooit verdedigd worden.

Elk instituut dat macht uitoefent over een ander, of dat nu een dictator is, een partij-elite, een ambtenaar, een echtgenoot of een baas – heeft behoefte aan een rechtvaardigende ideologie. En het komt altijd op hetzelfde neer: die overheersing is nodig 'voor de bestwil' van de overheerste. Met andere woorden, de SP schildert zichzelf altijd af als de meest democratische partij van Nederland.

Vrije adaptatie van 'Deterring Democracy' (1992) van Noam Chomsky, door SP Transparant december 2007.

Peiling

LIEVE ANJA

ZEUREN?

Democratie en bedrog /wetenschappelijk kantoor

Noam Chomsky over de SP

LAATSTE REACTIES

Kantjeboord

Janboel

Nieuw op SP TRANSPARANT

/ACTIE!

CENSUUR ARCHIEF

MELDPUNT CIRCUSDIEREN

"Circussen met wilde dieren moeten worden verboden"

NIET LULLEN MAAR POETSEN

THEMAKANALEN

ARCHIEF

WENNEN AAN AGNES

SPOTPRENTEN (1)

EERST HET ZUUR
EN DAN DE WORST

SPOTPRENTEN (2)

SP AKSIE NIEUWS

SP KLIKLIJNEN (SELECTIE)

Peiling

LIEVE ANJA

ZEUREN?

Democratie en bedrog /wetenschappelijk kantoor

Noam Chomsky over de SP

LAATSTE REACTIES

Kantjeboord

Janboel

Nieuw op SP TRANSPARANT

/ACTIE!

CENSUUR ARCHIEF

MELDPUNT CIRCUSDIEREN

"Circussen met wilde dieren moeten worden verboden"

NIET LULLEN MAAR POETSEN

THEMAKANALEN

ARCHIEF

WENNEN AAN AGNES

SPOTPRENTEN (1)

EERST HET ZUUREN DAN DE WORST

SPOTPRENTEN (2)

SP AKSIE NIEUWS

SP KLIKLIJNEN (SELECTIE)

EERST HET ZUUR
EN DAN DE WORST