24 reacties »

@ Sonja,

Ik ben heel benieuwd hoe dit gaat aflopen en inderdaad, ook ik zou heel graag een echt uitgebreid, serieus antwoord zien op ieder van deze vragen?

Ik vraag mij af of dit antwoord komt.
De laatste tijd heb ik sterk de indruk dat de SP wel erg graag wil gaan regeren met de PvdA. Zo graag dat men veel en veel te vaak zijn mond houdt. Het doel heiligt, zeker de laatste tijd toch overduidelijk de middelen.

Waar is die oprechte / eerlijke, socialistische SP gebleven.

En wat is het doel van de SP nog als men in deze tijden (met kansen voor socialisten) niet eens meer echt zijn best doet om werkelijk grondige verbeteringen voor elkaar te krijgen? Of op zijn minst probeert om zoveel mogelijk mensen bewust te maken van de achterliggende oorzaken en problemen en de mogelijke gevolgen voor alle bevolkingsgroepen.

Let wel: Ik verwijt de SP niet dat zij bepaalde dingen niet voor elkaar krijgt, maar ik verbaas mij er wel over dat men blijkbaar niet eens meer zijn best doet.

ONBEGRIJPELIJK!!!!!!!!!

En dat, nog voordat er zelfs maar sprake is van regeringsdeelname van de SP!

Groetjes,
Elizabeth Bakker

Elizabeth Bakker | 30.10.08 | 19:04
Mijn lijkt dit toch zeer reele vragen aan de econonoom van de partij. Deze vragen horen niet alleen thuis bij de SP, maar ook bij Groen Links of welke progressieve politieke stroming dan ook.

Juist omdat de crisis een kans is om tot fundamentele veranderingen te komen, maar zoals het nu weer uit ziet grijpt niemend, zelfs links niet deze kans om het neo-liberalisme aan de kaak te stellen en vragen te stellen over crisissen die nog komen.

Bovendien waarom heb ik überhaupt geen kritische visie op de kredietcrisis gehoord van welke partij dan ook alsmede van de mainstream media.

Ik durf hieruit een trieste conclussie te trekken. Links is zo dood als een pier.

Serge | 30.10.08 | 21:55
Precies Serge, álle partijen. Dus de SP is nu ook net zo als alle andere partijen.

Sonja | 30.10.08 | 22:48
Beste Elizabeth,

Qua toekomstige coalitiepartner zijn ze er bij de SP volgens mij nog niet uit. Ze zwalken tussen PVV en PvdA.

Maar ik denk dat het probleem dieper zit dan slechts ’slijmen’ bij een partij. Ik denk dat het een ideologische crisis is. Dat is ironisch, want je kunt gerust stellen dat nu het kapitalisme (een klein beetje, tijdelijk) wordt ontmaskerd, ook de impotentie van de Nederlandse socialisten boven komt drijven.

Je hebt wel zeker een punt wanneer je stelt dat dit een kans (in mijn ogen de laatste ultieme kans) is voor de SP. Maar ze verzaakt big time. Waarom dat is heb ik hier en daar al geschreven. Ooit begon de SP als oppositiepartij, als tegenpartij, als protestpartij. Dat konden ze doen, want ze hadden niets te verliezen. Mijn inziens is de laatste verkiezingsoverwinning in wezen het grootste verlies wat de Socialistische Partij ooit heeft geleden. Want in één klap werd het een echte Haagse partij. Je begrijpt wel wat ik daarmee bedoel. En het enige wat er voor een Haagse partij op zit om er te kunnen overleven, is om net zo te worden als de andere gevestigde partijen. En je hebt het gezien: designbureau, medianetwerk, campagnes, trainingen, scholingen, en een actief propaganda-apparaat. En in de Kamer meedoen met de grote jongens.

Het is net als in Amerika: je wordt nooit een president wanneer je van tevoren niet de goedkeuring hebt van de werkelijke macht, het bedrijfsleven (olie, militair industrieel complex, etc.).

Wat dit idee van mij bevestigt is het gedrag van de partij om de kritische socialist niet te verwelkomen als instrument van debat en dus groei (leven, vooruitgang, progressie) maar te demoniseren en te marginaliseren. Met oversimplificaties en populistische retoriek (beeldvorming) wordt het morrende volk ondertussen gevoerd, bij wie het idee in stand moet worden gehouden dat de SP 1. opkomt voor ‘de gewone mensen in het land’ en 2. een ‘actiepartij’ is (3. dat Jan Marijnissen nog steeds een arbeider is). En je weet, wat we de laatste jaren aan actie zien is vooral een visueel (en dus symbolisch) gebeuren waarbij de SP logo’s de actie overschreeuwen (sorry…) en de geinternaliseerde partijdreun door SP-hoofden wordt afgedraaid. Natuurlijk, andere partijen doen dat ook. En dat is dus precies wat ik bedoel. Met het Haagse, en met ‘meedoen’. Maar ondertussen blijven volhouden de buitenstaander en zelfs de underdog te zijn.

Progressieve politiek is er niet meer, consensus, met als doel de macht te bestendigen, is nu de hoofdzaak bij de SP. Macht corrumpeert, zegt men. Welnu, om geld zal het de SP niet gaan (de blunder zou te groot zijn - alle macht kwijt), maar de macht… De focus ligt nu daar. Daarom schrijft Marijnissen vandaag in een column: “Als gemeenschap moeten we nu de financiële wereld redden omdat de bankiers er een puinhoop van hebben gemaakt.” En je weet, als De Coach dat schrijft, dan is het waar. En wanneer het niet waar is, dan deug je niet. Dan ben je “een aanhanger van het liberale gedachtengoed”, zoals Paulus Jansen gisteren iemand aanwreef (waarna hij geband werd, zodat het net lijkt alsof hij er geen weerwoord op kon verzinnen).

“Als gemeenschap moeten we nu de financiële wereld redden omdat de bankiers er een puinhoop van hebben gemaakt.”
Onthou die zin, want dat wordt de strategie van de komende tijd. Er is dus (niet waar) een onderscheid tussen ‘de financiële wereld’ en ‘de bankiers’. De truc is, het volk weet niet precies wat ‘de financiële wereld’ is, nogal abstract, dus kun je daar geen overtuigend vijandbeeld van maken. ‘Bankiers’, daar kunnen de meest eenvoudige mensen zich bepaalde personen bij voorstellen, dus die lenen zich uitstekend als vijand. Een archaïsch vijandsbeeld mag ik wel zeggen, Goebbels was er dol op, het beeld van de volgevreten egoïstische (joodse) bankier die geld afhandig maakt van het arme gewone volk.

Van Houcke schreef vandaag (n.a.v. NRC-bericht ‘Luchtmacht bereidt zich al voor op JSF’) iets heel indringends:

“De parlementaire democratie is een wassen neus, soms zie je die neus helemaal wegsmelten. Maar we houden de schijn hoog. Net zolang totdat het niet meer kan. En dan staat het fascisme weer voor de deur.”

“Als gemeenschap moeten we nu de financiële wereld redden”

Waarom ‘moet’ dat? Van wie ‘moet’ dat? Juist ja…

Sonja | 30.10.08 | 22:48
Is het niet gewoon dat het allemaal te technische is voor meneer Irrgang. En dat hij daarom wegduikt om niet door de mand te vallen. Overigens zie ik er dat meer doen.

MAD | 31.10.08 | 00:13
Irrgang weet, door zijn studie en werk, vele malen meer dan ik en jij, en andere niet-economen. Wouter Bos ook. Maar toch verklaarde Bos: “Niemand, ook ’s werelds grootste experts niet, had anderhalf jaar geleden zicht op de precieze waardering van dit type producten. Dat is het dominante kenmerk van deze hele financiële crisis.” En daarvoor hoorde je dat niet toevallig in Amerika. Want dat is het enige argument dat ze hebben kunnen verzinnen om miljarden overheidsgeld in zogenaamd ‘gezonde’ banken te steken. Dat het volslagen nonsens is, bewijzen de analyses van wetenschappers die het allemaal voorspeld hebben.

Ik denk wel dat Irrgang de enige in de SP is die er het meeste van weet. Maar ook hij rept van ‘onduidelijke financiële pakketten’. Dat heeft hij namelijk gehoord. Misschien gelooft hij het ook, en denkt hij: blijkbaar weet ik er te weinig van, maar dat mag ik niet laten merken, dus praat ik ze maar na.

Sonja | 31.10.08 | 08:13
De waarheid is natuurlijk dat de Amerikaanse regering wisten wat de risico’s van de Amerikaanse sub-prime hypotheekmarkt waren, maar heeft gekozen om niets te doen. Beweren dat het allemaal te complex was en niemand iets van snapte is lariekoek.

Zie o.a. dit column van Paul Krugman (oktober 2007):

So, once again, why was nothing done to head off this disaster? The answer is ideology.
….
In fact, both borrowers and investors got scammed.

I’ve written before about the way investors in securities backed by subprime loans were assured that they were buying AAA assets, only to suddenly find that what they really owned were junk bonds. This shock has produced a crisis of confidence in financial markets, which poses a serious threat to the economy.

Een jaar geleden dus. Paul Krugman was ook niet de enige econoom die regelmatig waarschuwde voor een crisis. De Amerikaanse regering heeft bewust weggekeken, maar de politici in Den Haag zaten ook te slapen. Als dit allemaal te complex was voor Wouter Bos, dient hij onmiddelijk op te stappen. En ik heb ook toen geen kamervragen van Irrgang gehoord.

Django | 31.10.08 | 10:54
Nomen est omen: het Duitse woord ‘Irrgang’ betekent ‘dwaalweg’.

Need I say more?

rené | 31.10.08 | 18:12
Goede vragen. Wel vragen die de oppervlakte raken en niet getuigen van kennis van het internationaal monetaire systeem. Ik vraag me af waar van Houcke was toen de SP het stelsel keer op keer ter discussie stelde. Hij was toen een van de journalisten die in koor meeriep: ach daar heb je de SP weer met zijn neoliberalisme. Marijnissen heeft hier al meer dan 10 jaar voor gewaarschuwd. Dat Houcke enkele maanden geleden al voorzag dat de zaak als zeepbel uiteen zou spatten noem ik grootspraak of er is hier sprake van intellectuele naiviteit. Dat de zaak uiteen zou spatten, dat was bij niet neoliberale economen een vaststaand gegeven, maar moment en aanleiding, daar heb ik uiteindelijk geen wetenschappelijke voorspelling van gezien. Marxistische economen hebben al in de tachtiger jaren voorspeld dat dit systeem (dat toen als een stoomlocomotief op gang begon te komen) virtueel geld zou genereren waardoor uiteindelijk de beursen zouden klappen en de hele economie in een diepe crisis gestort zou worden. Geen van deze economen hebben de kridietcrisis in die zin zien aankomen dat ze er niet door verrast werden. Immers het is een bepaalde mate van toeval dat het in 2008 en niet in 2007 of 2009 gebeurde. Het is als een gezwel dat lang met chemokuur onder controle wordt gehouden en plotseling toch verder uitzaait. Bij nader onderzoek ziet de oncoloog waarom. Vooraf voorspellen heeft hij niet gekund. Dat Houcke stelt dat de zakkenvullers gesteund worden , laat voor zijn rekening. Iemand die toont zo weinig verstand van macro en monetaire economie te hebben en toch al zo lang journalist is, is waarschijnlijk niet op andere gedachten te brengen. Irrgang toont nu en deed dat verbazingwekkend al eerder, niet alleen verstand van economie te hebben maar de economische ritmiek feilloos aan te voelen.

Lambert Deen | 02.11.08 | 05:22
Beste Lambert,
Prachtig geschreven. Echter, de feiten negeer je volledig. In het ‘begin’ van de kredietcrisis was de SP - en dus ook de heer Irrgang - muisstil. Pas toen Bos op stoom begon te komen, en daarmee rechtstreeks een electorale bedreiging voor de SP begon te vormen, kwam er iets van een tegengeluid uit het kamp van de SP. Over je statement dat de heer Marijnissen hier al tien jaar voor waarschuwt doet bij mij tot hoofdschudden brengen. Lees een aantal grote marixistische schrijvers en je ziet dat hier 100 jaar geleden al tegen gewaarschuwt werd. De kredietcrisis van nu is oude wijn in nieuwe zakken. en die oude wijn - of beter: ziekte - heet kapitalisme. Om Marijnissen nu naar voren te schuiven als ‘dé man’ klinkt mij een beetje in de oren als ‘Kim Jong-II-adoratie’.

David | 02.11.08 | 12:37
Lambert: Volgens DDR-economen (die trouw de SED ideologie volgden) zou het Westerse kapitalische systeem steeds “binnenkort” in elkaar storten. In plaats daarvan storte juist het DDR staatskapitalisme in elkaar.

Marijnissen voorspelde niet dat het neoliberalisme in elkaar zou storten. Hij voorspelde dat een “brutopia” zou ontstaan.
Zelfs wanneer ik binnen de SP de “peak oil” scenario’s probeerde ter discussie te stellen, werd gedaan alsof ik van een ander planeet kwam.

Django | 02.11.08 | 12:48
@Lambert Het klopt wat David zegt, de SP had helemaal geen mening over de kredietcrisis. Een jaar lang niet. Hoe komt dat denk je?

Van Houcke verdacht maken draagt niet bij aan je argumenten, integendeel, het toont aan dat je geen sterke argumenten hebt. Verder gaat de ‘voorspelling’ niet over maanden, maar jaren, dus weet je blijkbaar ook niet wat hij allemaal publiceert. Dus waar heb je het over. O ja, natuurlijk, hij was kritisch op de Irrgang, dat zal het zijn. Is waar, de SP houdt niet van kritische journalisten.

Ben wel benieuwd om te horen wat de SP nu precies heeft gedaan aan de situatie, behalve het met Wouter Bos eens zijn en net als iedere andere partij het systeem met miljarden in stand houden? Je stelt dat je zo veel expertise hebt op dat terrein, dus vertel het ons onnozelen alsjeblieft.

Sonja | 02.11.08 | 13:11
En leg eens uit Lambert, toen bleek dat Fortis ná de kapitaalinjectie (zo bleek 21 oktober) ook weer bonussen aan het subtop personeel ging uitdelen, zonder toestemming van de staat, waarom zwijgt de SP daar over in de Kamer? Toen journalisten Irrgang vroegen wat hij daar van vond, zei hij dat hij het “onbegrijpelijk” vond. En dat was het dan. Geen moties, geen Kamervragen, geen actie, niks. Leg dat nou eens uit aan ons, het onnozele socialistische volk, Lambert.

Als de SP al zo lang wist dat het mis zou gaan Lambert, want dat stel jij hier, waarom hebben ze dan niet ingegrepen? Moties? Kamervragen? Meldpunten? Acties bij banken?

Nu heeft ook de vakbeweging besloten om (om te beginnen) bij Corus niet de loonsverhoging te eisen die de werknemers nodig hebben. De huidige cao met een half jaar wordt verlengd, inclusief een loonsverhoging van 1,75 procent. En dat hebben alle Kamerleden van de bonden goedgekeurd, dus ook de SP. Waarom doet de SP dat Lambert? Dat gebied is toch van essentieel belang voor de SP? Irrgang stelde in de Kamer: “ik vind dat er in deze situatie ruimte is om een normale, hoge looneis te stellen. Zeker bij de inflatie van 3,25% mag de loonsverhoging best iets meer zijn dan 3,5%.”, maar nu houdt de SP zijn mond. Ook over het feit dat het gemiddelde bestuurssalaris bij Corus rond de anderhalf miljoen euro per jaar ligt, en de baas ontvangt 2,5 miljoen. Leg dat de onnozelen eens uit Lambert, want de SP verzaakt.

Sonja | 02.11.08 | 14:37
Hoe wetenschap plots een meninkje werd

Hoogleraren economie zijn slechts ideologen, Business Schools hoogstens vormingscentra

Gepubliceerd: 30 oktober 2008 11:00 | Gewijzigd: 31 oktober 2008 14:40
In het Westen heerste het waanidee van de markt als enig ordeningsprincipe. Integriteit vereist dat geleerden en bankiers hun fout toegeven, vindt Abram de Swaan.

Er zijn in deze eeuw minstens twee wereldmachten ten gronde gegaan aan een waanidee. Het ene rijk was in de greep van de rassenwaan en het andere van de klassenwaan; een derde imperium heeft zich aan zijn eigen schoenveters uit het moeras van die laatste dwaalleer omhoog weten te trekken. Tenminste, dat moeten we van China nog maar hopen. Niemand hoeft eraan herinnerd te worden wat een rampspoed door die waanideeën is aangericht: de vernietiging van vele tientallen miljoenen mensenlevens, en voor honderden miljoenen mensen een bestaan van volstrekte uitzichtloosheid.

Een open samenleving zou voor zulke waandenkbeelden toch min of meer immuun moeten zijn. Maar in het Westen en vooral in de Verenigde Staten heeft een andere dwaalleer om zich heen gegrepen, de leer van de vrije en de ongebreidelde marktwerking. Hoe heeft na het bolsjewisme en het nazisme nu de dwaalleer van de totale markt zich zo kunnen verbreiden? Net als die andere wanen was het ‘marktisme’ omhangen met de wade der wetenschap. Het werd gepredikt in de meest excellente universiteiten, door de meest gelauwerde geleerden. Er werden vormingscentra gesticht om de gestaalde kaders van de nieuwe leer te doordringen, Business Schools en Schools of Management; en alles ging in het hedendaagse Kerklatijn, het Engels. Laatst hoorde ik op de radio zo’n koorknaapje – het deed iets met effecten op de beurs – wat nakwaken. Hij had nog niet gemerkt dat de voorzangers er al een ander missaal bij hadden gepakt: „In de markt”, zo sprak de knaap, „komt alle kennis van de wereld samen en niemand kan het beter weten dan de markt, die dus onfeilbaar is… De markt heeft altijd gelijk* Althans in beginsel, althans op termijn*” Je hoorde eensklaps zelfs bij hem de geloofstwijfel toeslaan.

Wij leven in een tijd van adembenemende vernieuwing in de economische wetenschap. Het merendeel van de hoogleraren in de economie is in enkele maanden tijds geheel van inzicht veranderd. Sommigen zijn zelfs helemaal vergeten wat ze vorig jaar nog verkondigden. Dat is jammer. Want wie begrijpen wil hoe het zover heeft kunnen komen met de hegemonie van het totaal marktisme moet eerst beseffen met welk een ontzagwekkend intellectueel geweld het bij de mensen werd ingeheid, onder het oorverdovend bonzen van Nobelprijzen, excellente topuniversiteiten en op ‘impact’ vergelijkende citatielijsten. Dat ging nog door, ook toen het ontwikkelingsbeleid van het IMF reeds te kijk stond als een complete misslag, toen de schokbehandeling van de ex-Sovjet-Unie was uitgedraaid op een volstrekte mislukking en toen de Verenigde Staten zich verslikten in hun koek van eigen deeg, opgescheept met de grootste schuldenlast in de wereldgeschiedenis. Ik mag dat nu zeggen, want ik heb het eerder geschreven. Er waren altijd weer experts en geleerden die de dwaalleer als heilsleer bleven verkondigen. Zij hebben nu heel wat uit te leggen. Dat is een kwestie van intellectuele integriteit.

Het is nog niet mogelijk om ten volle te overzien hoe ver en hoe diep de totaalleer van de vrije markt heeft ingegrepen in de westerse wereldbeschouwing. Ook in het openbaar bestuur en in het beheer van bedrijven raakte de notie verbreid dat mensen gestuurd moesten worden met de juiste gedragsprikkels, als honden die aanjagen achter de worst die hun wordt voorgehouden, en dat alle organisaties afgerekend konden worden op meetbare, telbare resultaten, met als implicatie dat wat niet te meten en te tellen is dus ook niet van waarde is. Zo gaat het ook aan de universiteiten toe, en nu zelfs in de wereld van kunst en cultuur. Dat rationele keuzemodel, want daar hebben we het over, wordt ook geprojecteerd op de niet-menselijke natuur, zelfs tot in de evolutieleer.

Ik ben een aanhanger van het beginsel van de vrije markt, en ook van de theorie van de rationele keuze, en trouwens ook van het neodarwinisme. Die benaderingswijzen hebben belangrijke, geldige kennis opgeleverd en zijn nog steeds productief. Maar ze dragen ook tegenstrijdigheden in zich en tekortkomingen. Zo gaat dat nu eenmaal, dat is helemaal geen weerlegging van die benaderingen, het is meer een bedenking, een kritiek. Onverdraaglijk is de verabsolutering van de leer, de lichamelijke tenhemelopneming van de enkeling-met-zijn-eigendom, het vrije-markt-fundamentalisme. Misschien is de gevaarlijkste en de verraderlijkste dwaling waarin een mens kan vervallen juist dat: het fundamentalisme – de waanvoorstelling dat er één absolute leer is, waaruit met volstrekte stelligheid kan worden afgeleid wat waar is, wat goed is om te doen en wat van waarde is.

In wezen is die verabsolutering van het vrije-marktbeginsel regelrecht in strijd met dat beginsel zelf, dat juist de veelvormigheid inhoudt van al die mensen die hun veelvoudige wensen aan andere mensen kenbaar maken in de verwachting met sommigen van hen iets van hun gading voor iets in hun bezit te kunnen ruilen. Maar dat vrije-marktbeginsel veronderstelt al een samenleving waarin die ruilverhoudingen zijn ingebed in andere sociale betrekkingen en het veronderstelt een staat die ieders veiligheid en de naleving van afspraken kan garanderen. Eigenlijk beseft iedereen dat wel. Desondanks hebben geleerden, ondernemers en machthebbers dat marktbeginsel uit zijn context gelicht, los gemaakt uit zijn driehoeksverhouding met staatsmacht en gemeenschapszin en het tot enig zaligmakend principe verheven, tegen beter weten in. Ik beschouw dat als een gebrek aan intellectuele integriteit, zoals elk fundamentalisme.

Dat ‘marktistisch’ paradigma stort nu voor onze ogen ineen, op welhaast theatrale wijze. Vorige week werd Alan Greenspan ondervraagd door een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. En hij zei: „I made a mistake in presuming that the self-interests of organizations, specifically banks and others, were such that they were best capable of protecting their own shareholders and their equity in firms.” Met andere woorden: bankiers en financiers zullen niet uit eigenbelang de belangen van de aandeelhouders (of van de bedrijven waarin zij deelnemen) het best behartigen. Dat er nog andere belanghebbenden kunnen bestaan, werknemers, consumenten, toeleveranciers, omwonenden, en zelfs de mensheid in een bedreigd milieu, dat blijft geheel buiten het denkraam van Greenspan én van de Commissie.

Wat laat, 2.000 miljard dollar te laat, komt Greenspan tot het inzicht dat eigenbelang niet de enige richtlijn kan zijn. Dat kan alleen maar impliceren dat er nog andere richtlijnen nodig zijn, zonodig sterker nog dan het eigenbelang van bankiers. Dan is er nog maar een macht ter wereld die hún zelfzucht kan beteugelen. Dat is de harde rechtsmacht van de staat.

Maar daar ging het mij niet het meeste om. Er was iets anders, dat zomaar tussendoor gezegd werd:

„In other words, you found that your view of the world, your ideology, was not right, it was not working”, zegt de voorzitter van de commissie. En Alan Greenspan antwoordt:

„Absolutely, precisely”.

Het is niet eens de erkenning van eigen ongelijk, ‘absolutely’. Die strekt hem tot eer. Het is de impliciete bevestiging dat die hele leer van de ongebreideld vrije markt, met alles d’rum und d’ran, nooit een wetenschap was, maar enkel een view of the world, een ideologie. – Precisely.

En al die professors dan, zijn die soms ook niets meer dan ideologen? – ‘Absolutely’.

En al die Business Schools en Schools of Management, zijn dat dan enkel maar wereldbeschouwelijke vormingscentra? – ‘Precisely’.

Doek. Einde van het laatste bedrijf van de marktistische heilsleer. De verstandsverbijstering is voorbij. De verbijstering grijpt om zich heen over wat de marktwaan in de wereld aangericht heeft.

In de oorspronkelijke leer van de vrije markt als maatschappelijk ordeningsbeginsel steekt een radicaal, een revolutionair moment: het inzicht dat mensen uit eigen belang zullen proberen juist dat te produceren en te leveren waar andere mensen behoefte aan hebben en het inzicht dat uit de wisselwerking tussen al die menselijke strevingen en behoeften een min of meer geordende samenleving kan resulteren. Daar is in beginsel geen morele aansporing voor nodig, daar komt geen goddelijk gebod en geen vorstelijk gezag aan te pas, dat gaat ‘als vanzelf’, als ware het gerangschikt door een verborgen hand. Het is een van de meest geniale inzichten in de geestesgeschiedenis.

Maar de markt kan niet als enig ordeningsmechanisme functioneren; de markt kan niet functioneren zonder staatswaarborgen. En ook niet zonder een minimale moraal. Dat wist Adam Smith beter dan veel van zijn diepgelovige volgelingen van vandaag.

De scheur in het neoliberale denken is opengereten door zijn meest fanatieke aanhangers, de bankiers en financiers. Er kwam een moment dat zij de zaakwaarnemersmoraal aan hun laars lapten en begonnen te opereren voor eigen rekening en in eigen belang binnen het bedrijf waarvan zij de rentmeester (of, zogezegd, de ‘principaal’) waren.

Als rechtvaardiging voeren die directeuren aan dat onder hun bewind enorme winsten zijn geboekt. Dat snijdt aan de andere kant nu er enorme verliezen moeten worden afgeboekt. Ik ken geen enkele andere sector van het maatschappelijk leven waar het een functionaris die een onmiskenbaar particulier belang heeft, een belang dat niet samenloopt met het institutioneel belang, zou worden toegestaan om voor die institutie op te treden. Heel wat bankiers die met de overheid moesten onderhandelen over steun of overname van hun bedrijf permitteren zich niettemin om uitvoerig te chicaneren en te chanteren over hun persoonlijke honorering, op een moment dat het bedrijfsbelang en het landsbelang acuut in de waagschaal liggen. Dat heeft vérgaande gevolgen. Zo is nu de verdenking gewekt dat bankiers niet vanwege het bedrijfsbelang overheidssteun afwijzen, maar uit persoonlijk winstbejag, omdat ze bang zijn dat anders hun bonussen zullen worden afgepakt. Hoe kan het dat zulk gedrag in eigen kring geaccepteerd werd en wordt? Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

‘De deugd berust op de verwachtingen van andermans deugdzaamheid’: Als je ervan uitgaat dat anderen zich min of meer volgens de regels gedragen, zul je zelf eerder geneigd zijn dat ook te doen. En, als die anderen zich aan de regels houden, kun je je ook beter permitteren om dat zelf te doen, omdat je erop vertrouwt dat die anderen zich niet eenzijdig voordeel zullen verschaffen, mede op jouw kosten. En omgekeerd, als anderen het zo nauw niet nemen, waarom zou jij dat dan wél doen? Zou je jezelf niet benadelen door je als enige aan beperkingen te houden waar zij zich kennelijk niets van aantrekken? Dan ben je toch, zogezegd, ‘een dief van je eigen portemonnee’.

Zo hebben de grote bankiers en financiers zich ongewild in de positie gemanoeuvreerd van de ideale zondebok. De wereldeconomie stort ineen en er zijn nog schuldigen aan te wijzen ook. Het zou zonde zijn ze niet te offeren op het altaar van de volkswoede. De vloedgolf van verontwaardiging zwelt nu angstwekkend aan, er steekt een storm van woede op die nog lang zal moeten uitrazen.

Er zullen civiele procedures komen, honderden tegelijk, en veroordelingen tot schadevergoeding voor honderden miljoenen euro’s. Er komen ook nog wel een paar strafzaken en een enkele financier eindigt in de gevangenis, tot algemeen volksleedvermaak. Dan drijft de bui voorbij, oude collega’s komen elkaar weer eens tegen, hebben nog wel een positie te vergeven en heel langzaam komt de reidans weer op gang.

Maar heel misschien is het dan tot de geesten doorgedrongen, dat vrije concurrentie gebaseerd is op een gelijkheidsbeginsel, dat een vrije markt trefzekere regulering vereist; dat de markt alleen kan functioneren in de driehoeksverhouding met levenskrachtige sociale verbanden en een sterke staat.

Abram de Swaan is socioloog en emeritus universiteitshoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Dit is de verkorte versie van de tekst die De Swaan vandaag uitsprak op een symposium van De Nederlandsche Bank over ‘integriteit’.

Sonja | 02.11.08 | 16:10
Topbestuurders van financiële instellingen zijn verplicht zich door De Nederlandsche Bank te laten toetsen op geschiktheid. Daarbij wordt onder meer naar integriteit gekeken. Vorig jaar toetste De Nederlandsche Bank 1578 beleidsbepalers. Geen van hen kreeg een negatieve beoordeling.

Waarom denk je, beste Lambert, dat de SP niet aan de integriteit van De Nederlandsche Bank twijfelt?

Sonja | 02.11.08 | 16:16
Nu wil SP geld aan pensioenfondsen lenen om de koopkracht van gepensioneerden te garanderen.

Ben ik de enige die ziet waar dit eindigt? Geleende geld lenen aan instellingen om virtueel geld te vervangen?

De overheid meer schulden laten maken in een tijd dat de belastinginkomsten gegarandeerd zullen tegenvallen? Wat betekent a) dat belastingen omhoog zullen moeten, en b) dat de staat niet in staat zal zijn te investeren. Beide zullen de recessie verergeren (zo niet van een recessie een depressie maken).

Aan wie wil de SP nog geld lenen?

Het staat mij ook echt tegen dat de SP niet met een plan komt om mensen die in financiële moeilijkheden geraken te helpen (bijvoorbeeld om gedwongen verkoop van eigen huizen te verhinderen of uit te stellen) maar weer de bankiers en speculanten van deze wereld wil helpen.

En de koopkracht van de gemiddelde werknemer dan? Mogen niet bemiddelde particulieren een overheidsleninkje van de SP om de barre tijden te doorstaan? (Of tenminste een flat-screen TV aan te schaffen?)

Echt ongelofelijk!

Django | 02.11.08 | 17:47
Het is opmerkelijk hoeveel vertrouwen de SP opeens heeft in financiële instellingen.

Aegon, ook pensioendfonds, heeft van de SP al 3 miljard euro gehad - moet dat nog meer worden? In juni beschuldigde Ulenbelt Aegon nog van “diefstal” en “witteboordencriminaliteit van de eerste orde”. Beste Ewout, geef eens antwoord, waarom geeft de SP miljarden in handen van criminelen - no questions asked? Lambert?

Sonja | 02.11.08 | 18:38
Misschien moeten wij langzamerhand Ewout Irrgang tot “liberale politicus van het jaar” uitroepen.

Django | 02.11.08 | 23:24
Ooooh Django, mag nie hor! Wat dacht je van: het braafste jongetje van het kabinet.

Sonja | 02.11.08 | 23:58
De SP kan nog wat leren van de PSOE in Spanje. Die helpen niet alleen de banken, maar ontfermen zich over degenen die de klappen voelen of gaan voelen.
De Spaanse overheid heeft een maatregel in het leven geroepen, om mensen die in de hypothecaire problemen zitten te helpen. Als je je baan bent kwijtgeraakt, of je bent een kleine zelfstandige en je komt niet meer rond, dan kan je een soort uitstel van betaling aanvragen voor twee jaar. Met een maximum tot 500 euro.

Goed werk van Zapatero.
Voor de spaanstaligen: www.cadenaser.com

Da’s effe andere koek dan centen vragen voor Aegon.

Ki Che Mundi | 03.11.08 | 15:49
Che Mundi

Hoorde gisteren ook vaag zoiets, van een afstandje, op het middagnieuws.

500 euri per maand max en je problemen moeten te herleiden zijn tot de kredietcrisis, althans dat neem ik aan???

Kan voor velen een uitkomst zijn.

antipode | 04.11.08 | 16:25
Op een ander deel van deze site werd ik door Sonja geattendeerd dat mensen met mij in discussie wilden gaan en dat ik “geen thuis gaf”. Dat laatste klopt, mede omdat ik al enige tijd de site niet heb bezocht en daarmee de discussie mij is ontgaan.
Met de bijdrage van Sonja over Bram De Swaan heeft de discussie hier wel enig niveau gekregen. Daarmee bedoel ik dat mensen serieus ingaan op wat er gaande is, wat er moet gebeuren en zoekende zijn naar strohalmen in deze ingewikkelde tijd.
Je kunt achteroverleunen en academisch vaststellen dat de crisis over ons heen moet waaien, maar daar hebben mensen met een modaal inkomen niets aan die in razend tempo alles wat ze in hun leven hebben opgebouwd zien verdampen. Ik waardeer het dat de schrijvers op deze site daar niet voor kiezen. Ik vind de insteek van meerdere schrijvers op deze site goed, die om zich heen kijken en proberen voorbeelden te noemen die perspectief moeten gaan bieden, zoals het voorbeeld uit Spanje.
Mij werd voor de voeten gegooid dat de SP zijn mond hield tijdens de kredietcrisis en pas reageert op maatregelen van de regering en vragen van journalisten. Op zich zelf een goede waarneming. Of dat werkelijk zo is weet ik niet. Ik hou niet alle sites bij en volg ook niet dagelijks/wekelijks de debatten in de tweede kamer (iedereen zal inmiddels weten dat nieuwsrubrieken [zoals NOS journaal]doorgaans geen goede weergave neerzetten van de debatten, in ieder geval niet inzicht geven in de standpunten van de diverse partijen. Zij pikken enige items er uit en plakken een markant spreker bij een markante uitspraak. Niet alleen de SP komt er adn bekaaid af, elke partij komt er bekaaid af. dat is slecht voor de burgers als zij zich een beeld willen vormen wat er in die tweede kamer zich afspeelt).
Maar als het zo is dat de SP al die tijd zijn mond heeft gehouden, kan dat op twee dingen wijzen.

a) er is wel visie op politiek economische systemen vanuit een ideologisch denkraam, maar te weinig bestuurlijke ervaring en te weinig kennis van de praktische (monetaire) economie om iets zinnigs te kunnen zeggen, waardoor ze zich voorzichtigheidshalve (=niet durven) op de vlakte houden.

b) er zijn goede handvatten om vanuit de oppositie zaken aan te geven. Dwz. binnen activistisch links overheerst het gevoel dat het lastig is om enerzijds met huurproblemen in een buurt bezig te zijn en het op te nemen voor iemand die in conflict is geraakt met de sociale dienst; om dan tegelijkertijd voorstellen te doen over herordening van kapitaalstromen.

In dit kader herinner ik me dat Ewout Irrgang eens een oproep heeft gedaan om af te stapppen van het Angelsaxisch model en om het Rheinland model aan te hangen. Dat is heel uiteindelijk abstract als we terugkijken naar de thema’s die toen algemeen leefden en het geeft aan dat hij wel precies aanvoelde waar de schoen wringde maar geen voorstellen kon doen voor concrete maatregelen. Overigens maatregelen die weggehoond zouden worden door de hele kamer omdat tot en met GL de neoliberale wereld als een vaststaande werkelijkheid werd beschouwd.
Uiteraard is achteraf beschouwen altijd makkelijk. Toch ben ik heel benieuwd of er mensen zijn die kunnen aangeven wat de SP wel had moeten doen. Wat hebben ze laten liggen en welke schade heeft dat veroorzaakt. Wat mij betreft hoeft dat niet onderbouwd te zijn met data en feitelijke situatieschetsen, maar vooral “wat miste ik toen”, of “wat had ik achteraf verwacht van de SP”.
Dat maakt het debat interessant.

Lambert Deen | 14.11.08 | 23:37
Ha Lambert,

Over SP en kredietcrisis: in mijn ‘research’ maak ik dankbaar gebruik van de SP zoekmachine, en als double check een Google code om in alles op de server te zoeken. Daaruit heb ik geconcludeerd dat de kredietcrisis voor de SP tot voor kort niet bestond. Zelf zag ik de ellende drie jaar geleden al aankomen. Toen werd je nog uitgemaakt voor paranoide. Zo groot was het vertrouwen in het systeem. Dat de SP waarschuwt voor het “graaikapitalisme” (alsof een andere vorm ervan wel door de beugel zou kunnen!) is natuurlijk terecht. Maar hou wel de gaten dat de SP niet kan bestaan zonder het “graaikapitalisme”, en maakt het meer onderdeel uit van partijpropaganda (populisme), dan dat het echt iets is dat ze met consistente actie (ook parlementair) actief bestrijden. Marijnissen stelde niet voor niets dat de globalisering “onontkoombaar” is, en in februari 2006:

Geen politiek zonder moraliteit. Sterker: politiek is toegepaste moraliteit. Maar elke politicus heeft de plicht zijn morele inzet door de zeef van de Realpolitik te halen. Kortom: wat we doen moet legitiem zijn, het moet doelmatig zijn en proportioneel.
Bescheidenheid als het gaat om de pretenties, behoedzaamheid en terughoudendheid, zeker als het om geweld gaat, horen bij internationale interventies de sleutelwoorden te zijn.

Realpolitik!

Since realpolitik is ordered toward the most practical means of securing national interests, it can often entail compromising on ideological principles. For example, the U.S. under the Nixon and Reagan administrations often supported authoritarian regimes that were human rights violators, in order to, theoretically, secure the greater national interest of regional stability. Detractors would characterize this attitude as amoral, while supporters would contend that they are merely operating within limits defined by practical reality. (Wikipedia)

Het is net als met global warming, dat bestond tot voor kort ook niet. Omdat dat het kapitalistische systeem bedreigde. En kun je er op rekenen dat wat men nu meent te weten - wat we in de media lezen - geenszins in verhouding staat met de realiteit en de ernst van de situatie. Om het morrende volk te sussen stelt men nu wat korte-termijn ingrepen voor, “groene” stroom, “groene” auto’s, spaarlampencampagnes (Philips) e.d., zonder de basis en de oorzaak aan te tasten. Een “schone auto” is helemaal niet schoon! Dreft is helemaal niet “betrouwbaar”, en kaas uit een spuitbus is helemaal geen kaas (ja, dat bestaat).

Lambert, je schrijft: “Uiteraard is achteraf beschouwen altijd makkelijk.” Die constatering geeft mijns inziens onbedoeld en indirect de kern van het probleem weer. Ik probeer kort uit te leggen waarom.

Die constatering is geen waarheid maar propaganda, aangezien allerlei wetenschapppers, economie-analisten en deskundigen het ruim vooraf al beschouwd en aangekondigd hadden. In wezen net als Galilei, die de brutaliteit had om te beweren dat de aarde rond was. Voor de (religieuze) elite was dat heel bedreigend, het zou een van de pijlers van hun macht namelijk onderuit halen, en moest hem dus de mond gesnoerd worden. In de moderne democratie is het ‘ietsje’ minder populair om dissidenten te vermoorden (dat doen we liever niet in eigen land), want dat zou de schijn van democratie aantasten. In de moderne democratie wordt niet de bijl gebruikt, maar de geest, en de pen, om de massa te manipuleren.

Grondlegger van deze moderne ‘public relations industrie’ was Edward Bernays:

“The conscious and intelligent manipulation of the organized habits and opinions of the masses is an important element in democratic society. Those who manipulate this unseen mechanism of society constitute an invisible government which is the true ruling power of our country. . . .. In almost every act of our daily lives, whether in the sphere of politics or business, in our social conduct or our ethical thinking, we are dominated by the relatively small number of persons . . . who understand the mental processes and social patterns of the masses. It is they who pull the wires which control the public mind.”

Dat schreef Bernays in zijn boek Propaganda (1928), dat een standaard werk is geworden. Deze neef van Sigmund Freud en fan van Pavlov geloofde dat het ‘natuurlijk’ en ‘noodzakelijk’ was om in een democratie de massa te manipuleren, het “kudde-instinct” te temmen. Hij was ook adviseur van de presidenten Coolidge en Wilson. In zijn autobiografie erkende hij wel dat hij het vervelend vond dat Joseph Goebbels zijn schrijven als basis voor de nazipropaganda had gebruikt. Bernays is held in high standards even today, and was even named as one of the 1000 most influential people of all time.
Niet zelden verwijst ook Noam Chomsky naar deze man, wanneer hij uitlegt hoe het democratische systeem reilt en zeilt.

Kort gezegd heb ik geconcludeerd (en natuurlijk velen voor en met mij) dat het in een democratisch systeem niet mogelijk is om het kapitalisme te bestrijden. Aangezien dat systeem het kapitalisme beschermt. Onze oppositiepartijen, en ons ‘links’ of wat daar voor door moet gaan, maken namelijk deel uit van dat systeem. De SP heeft dat niet schitterender aan kunnen tonen met het accorderen van de kapitaalinjecties in failliete banken. Dat er 4 miljard euro binnen één dag al ‘verdampte’ - daar horen we natuurlijk niets meer over. Ook niet van de SP. Vier miljard euro!

Verandering is niet mogelijk wanneer de meerderheid, de lagere en middenklassen niet begrijpen dat de overheid traditioneel de rijken tegen de armen beschermt, en niet de armen tegen de rijken, zoals de propaganda luidt. Verandering is niet mogelijk zolang het volk denkt dat ze door te stemmen op een partij ‘naar keuze’ hun stem terugziet in de zogeheten ‘volksvertegenwoordiging’. Verandering is niet mogelijk wanneer je verslaafd bent aan consumeren. Verandering is niet mogelijk wanneer het volk nog steeds denkt dat de commerciële massamedia - de persbureau’s, de NOS, de Volkskrant, Telegraaf, NRC, Trouw, Parool, etc. - ons het nieuws brengt, de waarheid, aan objectieve onafhankelijke verslaggeving doet, ons feiten voorschotelt, informeert. Natuurlijk zijn er wel verslaggevers die dat wel doen, maar die worden gemarginaliseerd en gedemoniseerd. Dat zijn “complotdenkers”, die zijn “paranoide” of anderszins geestelijk gemankeerd, die worden bewogen door al dan niet emoties van “teleurstelling”, “blinde woede” en “haat”. Je kent het wel. De SP doet daar enthousiast aan mee. En dat is geen verassing, want de SP maakt deel uit van dat systeem.

En onder die marginalisering valt uiteraard ook “Uiteraard is achteraf beschouwen altijd makkelijk.” Het is dus allereerst zaak dat een meerderheid zich bewust moet worden van hoe het bespeeld, gemanipuleerd en belogen wordt (zie dit weblog), en bijvoorbeeld te weten dat een Haagse oppositiepartij geen oppositiepartij is, maar een probaat middel om het systeem te steunen en te beschermen. En kijk naar Amerika, daar bestaat links niet eens, en is in wezen een éénpartijenstelsel, en dus een dictatuur. Een gekozen dictatuur. Yes we can.

“Toch ben ik heel benieuwd of er mensen zijn die kunnen aangeven wat de SP wel had moeten doen.”
De SP kan niks doen. En de SP wil ook niks doen, anders zaten ze niet in het pluche Lambert. Ook jij moet je mijns inziens nog veel bewuster worden. Laat de woorden van marijnissen nog even een keer goed tot je doordringen, want in feite bevestigt hij hier helder en ongenaakbaar hoe de SP deel uitmaakt van het systeem dat het “graaikapitalisme, en de werkelijke maar onzichtbare macht, mogelijk maakt:

Geen politiek zonder moraliteit. Sterker: politiek is toegepaste moraliteit. Maar elke politicus heeft de plicht zijn morele inzet door de zeef van de Realpolitik te halen. Kortom: wat we doen moet legitiem zijn, het moet doelmatig zijn en proportioneel.
Bescheidenheid als het gaat om de pretenties, behoedzaamheid en terughoudendheid, zeker als het om geweld gaat, horen bij internationale interventies de sleutelwoorden te zijn.

Sonja | 15.11.08 | 11:03
Allicht heb ik bovenstaande vaak genoeg bij de SP en zijn satellieten ROOD, Platform Rosa en ‘Kritisch Links‘ (serieus!) als discussiepunt aan de orde gebracht. Reactie: verwijdering. Censuur. Want dat is bedreigende info voor de massa.

Sonja | 15.11.08 | 11:34

PLAATS EEN REACTIE

(wegens opgewonden standjes moet uw reactie eerst goedgekeurd worden)

Peiling

LIEVE ANJA

ZEUREN?

donderdag 30 oktober 2008 /SP'ers

Irrgang weigert vragen van journalist te beantwoorden

24 reacties »

PLAATS EEN REACTIE

LAATSTE REACTIES

Kantjeboord

Janboel

Nieuw op SP TRANSPARANT

/ACTIE!

CENSUUR ARCHIEF

MELDPUNT CIRCUSDIEREN

"Circussen met wilde dieren moeten worden verboden"

NIET LULLEN MAAR POETSEN

THEMAKANALEN

ARCHIEF

WENNEN AAN AGNES

SPOTPRENTEN (1)

EERST HET ZUUR
EN DAN DE WORST

SPOTPRENTEN (2)

SP AKSIE NIEUWS

SP KLIKLIJNEN (SELECTIE)

Peiling

LIEVE ANJA

ZEUREN?

donderdag 30 oktober 2008 /SP'ers

Irrgang weigert vragen van journalist te beantwoorden

24 reacties »

PLAATS EEN REACTIE

LAATSTE REACTIES

Kantjeboord

Janboel

Nieuw op SP TRANSPARANT

/ACTIE!

CENSUUR ARCHIEF

MELDPUNT CIRCUSDIEREN

"Circussen met wilde dieren moeten worden verboden"

NIET LULLEN MAAR POETSEN

THEMAKANALEN

ARCHIEF

WENNEN AAN AGNES

SPOTPRENTEN (1)

EERST HET ZUUREN DAN DE WORST

SPOTPRENTEN (2)

SP AKSIE NIEUWS

SP KLIKLIJNEN (SELECTIE)

EERST HET ZUUR
EN DAN DE WORST